یاوران شب چراغ شیرازثبت :۸۴۸

نا بینایی ناتوانی نیست

وب سایت رسمی موسسه خیریه حمایت از کودکان
ونوجوانان نابینا تحت نظارت سازمان بهزیستی کشور

عمر ما آنقدر طولانی نیست که مهربانی را به فردا بسپاریم

آدرس: شیراز/باهنرجنوبی/میدان پارسه/پاسارگاد غربی/خیابان صنعتگر/کوچه ۲۷/ پلاک ۱۲۰

کدپستی: ۴۷۱۳۸-۷۱۷۶۸

تلفن: ۸۴۲۴۱۸۸ ۷۱۱ ۰۰۹۸ نمابر: ۸۴۲۴۱۸۱ ۷۱۱
همراه: ۹۱۷۳۱۶۲۱۹۷ ۰۰۹۸

شماره حساب جام ۶۵۱۲۲۱/۸۷

آموزش نابینایان

بسمه تعالی

نابینایی ناتوانی نیست       بیا بهتر ببینیم

موسسه خیریه یاوران شب چراغ شیراز

((حمایت از کودکان و نوجوانان نابینا))

اولین جزوه آموزشی والدین

(( ویژه کودکان نابینا))

6لی 12ماه

تهیه و تدوین :الهام ملیح پور

کارشناس روانشناسی عمومی

مربی آموزشی کودکان نابینا

تعریف اختلال بینایی: 

      اختلال بینایی یک  واژه کلی ونشانگریک ناتوانی دردیدن است ومی تواندازلحاظ پزشکیخفیف وقابل اصلاح مانند نزدیک بینی ، دوربینی یا شدید وغیر قابل اصلاح مانند کوری یاضعف شدید بینایی باشد .برخی از افراد تصور می کنندکه بین افراد بینا و نابینا از نظر حسی  –  حرکتی  ، رفتاری  و شناختی  تفاوتها ی  بسیاری وجود دارد و حتی گاهی خود نا بینا یان نیزچنین می پندارندکه دردنیای تا ریک و سیاهی به سر می برند اما حقیقت این است  که  تفا وت میا ن این دو گروه فقط درحد دیدن وندیدن است وویژگیها خصوصیاتی چون خلق وخو،استعدادها،علایق،تمایلات ونظایر آن تفاوتهای فردی است که د ر بین کلیه افراد  یکسان ا ست.

        متا سفا نه ما  پیش ا زآنکه برتوانا ییهای این افرادتکیه کنیم بیشتر بر ناتوانیها یشان تاکید داریم.افراد نابینا به خوبی قادرندبااستفاده ازتسهیلات وتغییرا تی که در برنا مه ها، شیوه ها وموا دآموزشی  به وجود می آ ید به  تحصیل بپردا زند وهما نند سا یر همسالان بینای خو د بر غنای شنا خت خو یش ا زجهان ا طراف بیفزا یند وبا برخوردا ری ا زفرصتها ی مناسب به تجربه وعمل پردا خته و با ا نجام فعا لیهای گوناگون به یک تعامل اجتماعی فعال درمحیط وجامعه خود توفیق یابند.

 

چگونه می توانم به فرزند خود کمک کنم ؟

          هرکودکی باید بیاموزد چگونه به تنهایی حرکت کند ، سخن بگوید ، به گفتگودیگران گوش دهد درباره مشکلات بیندیشید ومراقب خود باشدممکن است یک کودک نابینا نسبت به کودکان بیناکندترباشدو رشدا وبا تا خیرصورت  بگیرد.ا لبته یک کودک نابینامی تواند  بیاموزد که سایر حواس خود را به کارگیرد تا دنیای اطرافش را درک کند ومهارتهایی را که سایر کودکان را از طریق دیدن خود را به کارگیرد تا دنیای اطرافش را درک کند ومهارتهایی را که سایر کودکان را از طریق دیدن به آنها دست می یابند ، فرا بگیرد.

 

نحوه کمک کردن شما :

 

   بسیاری از کودکان نابینا بازی نمی کنند زیرا وسایل بازی را نمی بیینند .اما اگر شما تو جه ا ورا به  یک ا سباب بازی صدا دارجلب کنید و صدای آن را در آورید،به  بازیکردن علاقمندتر خواهد شد.  همچنین می آموزد که به صداها توجه کند وآنها را جستجو کند.این  فعالیتها به وی کمک می کند که حوا س خود را هرچه بیشتر پرورش  دهد وبه افراد ودنیای اطراف خود علاقمند شود.

 

  با گذشت زمان فرزند شما می تواند بیاموزد که:

  • به تنهایی حرکت کند.
  • در کارهای خانه مشارکت کند.
  • با سایر کودکان بازی کند.
  • به مدرسه برودوحرفه ای بیاموزد.

 

 

درصورت وجود ضعف بینایی در فرزندتان ، آن راکشف کنید:

 

  بسیاری ازکودکان دارای مشکلات بینایی تاحد کمی توانایی دیدن دارند. کشف میزا ن بینایی فرزندتان برای شما مسئله مهم است، زیرابدین وسیله می توانیداوراتشویق کنیدکه ازباقیمانده دید خود استفاده کند. وی می آموزدکه هر چه بزرگتر می شود،حتی از بینایی خود بهتراستفاده می کند.  اگر کودک شما یکی از کارهای زیررا انجام دهد، احتمالا تاحدی توانایی دیدن دارد:

 

  • چشمهایش را در نور خورشید بندد یا سرش را به طرف نر برگرداند.

 

  • اشیاء را به چشمانش نزدیک کند.

 

  • با سریا چشمهای خود اشیاء متحرک را تعقیب کند.

 

  • همواره وقتی به اجسام نگاه می کند سرخود را به طریقی کج نگه دارد.

 

  • دست خود ا مقابل چشمانش به طرف عقب وجلو ببرد.

 

  • به طرف اجسام بی صدادست دراز کند.

 

 

پیشنهادهایی برای افرادکم بیناوخانواده های آنها:

1- فرد کم  بینا  با ید به طور مرتب  توسط چشم پزشک معا ینه شود زیرا موارد زیا دی  و جو د د ا رد که  باید  تحت  د رمان دارویی ویاجراحی قرار گیرد .چشم پزشک  می  توا ند مناسب تر ین شیوه د رما ن دا رویی را برای فرد کم بیناتجویز نماید.

  • کم بینایان می بایست:

 

الف) بیاموزند که چه چیزهایی را می توانند ببینند وچه چیزهایی را نمی توانند.

 

ب) محدودیتهای بینایی خود را بپذیرند.

 

ج) از انجام کارهای خطرناک پرهیز نمایند .

 

 افرا د کم  بینا با ید قا بلیتهای خودرا برای انجام کارهایی که به سلامتی آنان آسیب نمی رساند بهتر بشناسند

3- د ر صو رتیکه  فرد کم بینا، مشکل شنوا یی نداشته با شد ، ا عضا ی خانواده و د وستا ن می با یست  با صدا ی  معمولی وعادی با او صحبت کنند و نیازی به داد زدن نیست.

محیط واطراف فرد کم بینا را به طوری متنا سب و مرتب نمایید که به راحتی بتواند فعالیتهای روزمره اش را انجام دهد.

     اعضای خانواده واطرافیان فردکم بینا باید بخاطرداشته باشند که وسایل مورداستفاده را  

  بعد از مصرف به جای خود برگردانند.

 

رهنمودهای کلی برای فعا لیتهای یادگیری

 

  • به فرزند خود اجازه تصمیم گیری بدهید.

 

  • تمرینات را از خودتان شروع کنید.

 

  • از پشت سر با فرزندان خود تمرین کنید.

 

  • روش ثابتی را دنبال کنید .

 

  • زمان کافی در اختیار فرزند خود قرا دهید .

 

  • فرزند خود رااز کیفیت کارهایش آگاه سازید.

 

  • فرزند خود را از وقایع اطرافش مطلع سازید.

 

  • روش یادگیری کودکان را بخاطر بسپارید.

 

  • فرزند خود را به استفاده از باقیمانده بینایی تشویق کنید.

 

  • فرزند خود را به مستقل بودن تشویق کنید.

 

  • فعالیتها را متناسب با فرزند خود انجام دهید.

 

ایمنی

  • تمام لبه های تیز اثاثیه منزل را با موادی بپوشانید.

 

  • اگر نقل مکان وسایل صورت گرفت فرزند خود را مطلع سازید .

 

  • درها وپنجره ها را همواره باز یا بسته نگه دارید.

 

  • اطمینان داشته باشید که فرزند شما از پنجره باز نمی تواند بیرون برود.

                

  • سیمهای برق را از سر راه کودک بر دارید.

 

  • پریزهای برق را بپوشانید.

 

 

آثارروانی مبتلایان به اختلالات بینایی:

 

    کودکان نابینا به دلیل اینکه اشیاء ومحیط اطرافشان را نمی بینند وبا آنها سرگرم نمی شوند ، طبعا به حرکا ت عضلا نی می پردا زند تابدین وسیله رضایت خاطری حاصل کنند. 

   ا ین کو د کا ن به طورمرتب سر خو د را تکا ن می د هند ، ا نگشتا نشان را روی چشمهایشان فشارمی دهند یا بیقراری می کنند.

     همه این تلاشها برای شناسایی محیط اطراف است. برای جلوگیری ازظهورا ین عوارض باید کودک را پیوسته در ارتباط با محیط نگه داشت وبا وی صحبت وبازی کرد. 

 

 

 

 

 

 

 

 

مراحل تحول عاطفی –اجتماعی کودکان نابینا از شش ماهگی تا دوارده ماهگی:

 

مشاهده کودکان نابینا در سن شش ماهگی نشان می دهد که مادر و کودک شروع می کنـند به تاثیر گذاری مشترک به روی یکدیگر و مادران کودکان نابینا عینا شبیه مادران کودکان بینا رفتارهای مانوس یا مبتنی بر خو گرفتن را در برخورد با کودکان خود بکار می بندد کودکان نابـینا حرکات چهره ای –بدنی مانند اشاره کردن خواه بـا چشـم یا با دست یا ادا و اطواروحرکات کلیشه را که معمولا در نشان دادن یا گرفتن چیزی متداول است بـکارنمـی بندند. از این لحاظ مراقبت کنندگان کودک نمی توانند گرا یشان یا علایـق خود را به شکـل کلامـی و بـدنی نشان می دهند. والدیـن کودکان نابینا باید آموزش ببیند که ارتباط های خود را با کودکان ساده نمایند و تا حد امکان درباره آنچه در جریان است توضیح دهند با وجود آنکه کمک های ما به کودکان مبتلا به نقص بینایی در کسب مهارتها از اهمیت برخوردار اسـت ایـن نکتـه حائـز اهمـیت اسـت کـه بـه آنها اجـازه داده شـود تا انجام کارها را در حد توانایی خود به عهده بگیرند و آموزش استقلال باید در زمان نوزادی انجام گیرد.

 

كشف توانايي كودك براي انجام كارها:

      هر كودك در سه جنبه اساسي رشد ميكند كه عبارتند از: جسماني (بدنی )،ذهنی  (عقلي)،و جتماعي(مشاركت با ساير افراد ).

  درهريك از اين زمينه ها، كودك قدم به قدم مهارتهاي جديدرا به ترتيب خاصي می آموزد.

     بسياري ازكودكان تقريبا دراين سنين به چنين مهارتهايي دست مي يابند اما بخاطر

داشته باشيد كه بعضي از كودكان سريعتر ويا كندتر از اين معيار عمل ميكنند .   

يك  كو دک  نابينا اين  مها رتها را سه تا شش ما ه د يرترازكودك بينابه كمك ديگران

 می آموزد.

 

 

 

 

 

    شش تا دوازده ماهگي

 

زمينه رشد

 

 

از روي شكم به روي پشت وازپشت به شكم برميگردد، باكمي تكان مينشيند،دست وپارا تكان ميدهد و با آنها ضربه ميزند، به تنهايي مينشيند،سينه خيزو چهاردست وپا مي رود،براي ايستادن تلاش ميكند.

 

 

رشد جسماني

 

ياد ميگيرد كه اگر يك شي حتي در معرض ديد نباشد،وجود دارد، اشيا را برميدارد ودردهان ميگذارد،به طرق مختلف با اسباب بازيها بازي ميكند، به اشيا علاقمند است،بعضي از حركات وصداهارا تقليد ميكند،علت ومعلول رابه تدريج ميشناسد،براي برطرف كردن مشكلات ساده تلاش  ميكند ، اجسام را باهم مقايسه ميكند.

 

 

رشد ذهني

 

نامگذاري چيزها را شروع ميكند،لذت ازبازيهاي اجتماعي را احساس ميكند،از حركات بيانگر استفاده ميكند، هنگامي كه مراقب اورا ترك ميكند گريه ميكند،دربرابر غريبه ها ترس بروز ميدهد،تقاضاي توجه ميكند،چند نفر را ميشناسد،صداهاي ساده در مي آورد،سرش را به سمت صدا بر ميگرداند، صداها راباهم تركيب ميكند،كلمات وجملات ساده راميشناسد، در موارد مختلف از صداهاي خاصي استفاده ميكند،ادادر مي آورد،كلمات مجزا را تقليد ميكند.

 

 

رشد   اجتماعي

و ارتباط گيري

 

 

 

تكه هاي كوچك غذا را به دهان خود مي برد ،به تدريج از قاشق و چنگال استفاده ميكند.

 

مهارتهاي زندگي

روزمره

 

 

 

 

كودكاني كه نميتوانند در هر بخش حداقل دو مهارت را انجام دهند،ازفعاليتهايي

 

بهرمند خواهند شدكه به رشد كودكان در آن عرصه كمك ميكند،اما تصاوير تنها نمونه

 

هايي از مهارت ها هستند.  به خاطر داشته باشيد كه كودك با انجام فعاليتهايي كه ساير

كودكان هم سالش درجامعه انجام ميدهند ،بهتر ياد خواهد گرفت.

 

تمريناتي براي كودكان شش تا دوازده ماه

          ارتباط گيري

 

        *فعاليت نوبتي

فعالیت نوبتی با کودک شیر خوار عبارت است از:

 

  • پيام فرستادن به كودك يا پاسخ دادن به پيامهايي كه او ميفرستد.

 

2-سعي در حفظ مبادله بين شما و كودك.                                                                              

فعاليت نوبتي به كودك شما كمك ميكند،ياد بگيرد كه ميتواندبا فرستادن پيام به دیگران

 

برآنچه آ نا ن ا نجام ميدهند تاثير بگذارد.اين كار او را به دنياي اطرافش علاقمند و به

 

ا رتبا ط گيري مشتا ق ميكند.فعاليت نوبتي همچنين به ا و  در فراگيري مهارتهاي مهم

 

ارتباط گيري مانند چگونگي شروع مباحثه ،چگونگي عطف توجه،و چگونگي پاسخ

به پیامهای خانواده ش کمک می کند.

 

 

كمك به كودك براي ارسال پيام از طريق بدنش (حركات بيانگر )

 

*استفاده از حركات بيانگر را امتحان كنيد .

 

*معناي حركات بيانگر مختلف را توضيح دهيد.

 

آماده كردن كودك براي يادگيري سخن گفتن

 

      1- درباره هر كار يا فعاليتي كه انجام ميدهيد و چگونگي انجام آن صحبت                كنيد .

    2- درباره چيزها يي كه ميبينيد ونيز در مورد اشيا روزمره صحبت كنيد.

 

3- اگر واژه هايي رابراي اجزاي بدن وا شيا معمولي  مكررا در فعا ليت هاي روزا نه تان  به  كا ر ببريد، كو د ك شما قبل از آنكه بتواند آن كلمات را مورد

استفاده قرار دهد معناي آنها  را ياد مي گيرد .   كودكي كه مشكل بينايي دارد

نمي تواند ببيند كه ساير مردم احسا ساتشان را چگونه بيان  ميكنند . ا وبرا ي

د رك احساس ها به كمك نياز دارد . اورا تشويق كنيد كه صورت خو د ش و

وشما را  حس كند تا بياموزد كه احساس ها چگونه در چهره نمايان ميشوند .

 
                                    مهارتهاي فكر كردن

             درك اشيا ومفهوم پايداري شي

1- به اسباب بازيها نخي ببنديد و آنها را به صندلي ، ميز ولبا س يا دست كو د ك وصل كنيد .

 

2-اشيا با جنس ها ي متفا وتي را د ر دسترس كود ك قرا ر دهيد تا بتواند آنها را لمس كند.  

3- يك شي صدادار را آنقدر تكان دهيد كه كودك دستش را به طرف آن د راز كند

و بعد او را تشويق كنيد كه شي را تكان دهد و از دستي به د ست ديگر منتقل كند

كار باعث خواهد شد كه او منشاء صدا را ياد بگيرد و دستش را هم تقويت خواهدکرد.

 

4- چند شئي را د ر يك  جا  نگه دا ريد طوري كه ا و بتواند پيدا كردن آنها را يا د بگيرد .

 
تقليد

 

        از او تقليد كنيد ( وقتي كه كودك صدا در مي آورد ، همان صدا را شما هم ايجاد كنيد . )     

  • عملي انجام دهيد كه صدا توليد كند و او را به تكرار كار خودتان تشويق

كنيد .  درك آنچه اتفاق مي افتد (علت و معلول )

اشياصداداررادرمحل خواب يا بازي كود ك قرادهيد.اطمينان يابيدكه اسباب بازيها  به قد ر كا في نزديك هستند كه ا و تصا د فا به آنها برخورد كند . به تدريج ا و زدن  عمدي آنها را فرار خواهد گرفت .

 

حل مسائل ساده

 

پارچه اي روي صورت كودك بگزاريد او ممكن است آنرا كنار بزند امااگراين كار را نكرد خودتان آنرا كنار بزنيد و دوباره روي صورتش بكشيد و...

 

آموزش فعاليت هاي روزانه :

  اكنون كودك شما كوچك است اما روزي بزرگسال خواهد شد كودكي كه نابينااست يا  نميتواند خوب ببيند مي تواند به يك عضو توانا و مفيد خانوادهو جامعه تبديل شود .  مانند ساير بچه ها او نيز بايد ياد بگيرد كه :

  • از خود مراقبت كند .
  • در كارهاي خانه كمك كند.
  • مستقل باشد.
  • نيك رفتار باشد.

 

مراقبت از خود :

 

      مهارت هاي زندگي روزانه عبارتند  از خوردن ، پوشيدن ،استفاده از توالت و پاكيزه ماندن . كودكي كه نمي تواند خوب ببيند لازم است همه اين مهارت ها را چنان بياموزد

 كه بتواندازخودش مراقبت كند . هنگامي كه كودك بزرگ مي شود اگربتوانداز خودش   

    مراقبت كند ، رفتن به مدرسه و كسب در آمد زندگي برايش آسان ترخواهد بود .

 

غذا خوردن

 

كودكان نابينا مي توانند همزمان با كودكان بـينا مهـارت غذا خوردن را بيـاموزند . از كودك خـود انتظار داشته باشيد هر آنچه را كه كودكان همسالش انجـام مي دهند اونيز انجـام دهد .

كودكي كـه نميتواند خوب ببيند درصورتي كه همه روزه در يك زمان ودريك مكان با سايرين غذا بخوردغذا دادن به خود را سريـعترمي آموزداين كار به او كمـك مي كند

بيامو زد كه غـذا خوردن به طريق طريق معيني انجام مي شود او همچنين نام غذاها را درصورتي كه همه افرادخانواده براي آ ن غـذاهمان نام را بكار ببرندفراخواهدگرفت .

 

  • هنـگام شير دادن به او علامت بدهيد مثلا گونه ها يش را لمـس كنيد تا بداند كه

     شـما مي خواهيد به او شير بدهيد .

 

  • هنگام دادن غذاي نرم به كودك به او بگوييد كه داريد غذا را دردهانش مي  گـذاريد . بـگذا ريد ظـرف را لمـس كند و دستش را موقـع گذاشـتن غـذا دردهانـش روي دست خـود بگذا رد آنـچـه را كه ا و مي خورد شرح دهـيد و مزه اش را به او بگويـيد و او را تشويق كنيد كه غذا را لمس و بو كند .

 

      3- كودك شيرخوار را تشويق كنيد انواع غذا ها را امتحان كند .

 

       4-هنگامي كه كـودك مشغول نو شيـدن با فنجان است اول كاري كنـيد  كه  فنجـان

      ومايع درون آن را حس كـند بعد بگـزاريد فنـجان را بگـيرد و بـعـد كـه ا زمايـع  نوشـيدبه او كمك كنيد فنجان را به جاي خود بگذارد .            

 

           5 -هنگامي كه كودك برداشتن غذا با دست خودش شروع مي كند بگذاريد غذا را

                لمس و بوكـند در آغـاز ممـكن است بـراي گذاشـتن غـذا در دهانـش به كـمـك

                زياد ي نيازداشته باشد ولي به تدريج خواهد توانست خودش كارهاي بيشتري

                را انجام دهد .

        كودكاني كه نميتوانند در هر بخش حداقل دو مهارت را انجام دهند،ازفعاليتهايي

بهرمند خواهند شدكه به رشد كودكان در آن عرصه كمك ميكند،اما تصاوير تنها نمونه

هايي از مهارت ها هستند.  به خاطر داشته باشيد كه كودك با انجام فعاليتهايي كه ساير

كودكان هم سالش درجامعه انجام ميدهند ،بهتر ياد خواهد گرفت .

 

 

 

 

لباس پوشيدن  :

 

        كودكان لباس پوشيدن را در سنين متفاوتي كه بستگي به فرهنگ محلي دارد مي آموزند

    كودكان در كمتر از يك سالگي هيچ كمكي نمي كنند ( با توجه به اين كه اين جزوه آ

آموزشي مخصوص كودكان شش تا دوازده ماه مي باشد در اين مورد تمريني داده نمي شود .

 

استفاده از توالت ( آموزش آداب توالت رفتن )

            آماده كردن كودك براي يادگيري مهارت توالت رفتن 

 

  • هنگام تعويض كهنه كودك براي توصيف تواوت كهنه خيس و خشك همواره از

      كلمات يكساني استفاده كنيد بگذاريد كودك خودش كهنه ها را لمس كند تا: بتواند تفاوت را دريا بد مثلا فرهاد ، اين كهنه خيس است كه كهنه خشكي بـجاي آن خواهم گذاشت .

 

حركت :

 

  براي كودك نابينا ممكن است حركت ترس آور باشد از هنگام تولد كودكتان را به حركت تشويق كنيد و از اين طريق به او در عادت كردن به حركت كمك كنيد .  

              هنگامي كه كودك شما مي تواند سرش را كنترل كند و با كمك بنشيند ، آماده است

              اين فعاليت ها را آغاز كند اين فعاليت ها به وي كمك مي كند تا ياد بگيرد :

  • خودش بنشيند و سينه خيز برود.
  • بايستد ، راه برود و از عصا استفاده كند .
  • داراي دستها و بازوان انعطاف پذير شد .
  • جزئيات ريز و اشكال را با انگشتانش حس كند.

 

 

 

كمك به كودك براي اين كه خودش بنشيند

         كودكتان را در وضعيت نشسته قرار دهيد طوري كه پاهايش از هم باز باشد و دستهايش براي اتكا در جلو قرار گيرند بعضي اسباب با زی ها را به او نشان دهيد وسپس جاهـاي مختلف مانند ما بين پاها و در طرف راست و چپ بدنش قرار دهيد بتدريج كـه براي پيدا  كردن اسباب بازي ها حركت مي كند تعادل خود را به كار مي برد و تكامل مي بخشد.

 

 

كمك به كودك براي يادگيري سينه خيز رفتن :

  • هنگامي كه كودك روي شكم دراز كشيـده چند اسبـاب بازي در كـنار او و

نزديك كمرش بگذاريد سپس به او كمك كنيـد روي يـك دست خـودش رابالا که بكشد و دست ديگرش را به سوي اسبؠ